Domates
Lycopersicum esculantum

Bugün domates,tüm dünya mutfaklarının vazgeçilmez bir sebzesi oldu.O eşsiz lezzeti sayesinde salatalardan çorbalara,yemeklerden soslara kadar mutfağın başköşesine oturdu.Hatta neredeyse bugün,yiyeceklere katkı olmaktan çıkıp ana yiyecek oldu bir çok sofraya. Öyleki o kırmızı renginde likopen adlı antioksidan bir maddeye sahip olmakla insan sağlığına önemli katkılarıyla birlikte çok değerli vitamin ve mineralleride içinde barındıran bir sebzedir.


Domatesin ilginç bir tarihi vardır.Domatesin anavatanı Meksikadır.İlk olarak Bolivya ve Peru da yabani sarı renkli formları bulunmuş, Kolomb'un Amerika'yı keşfinden sonra Avrupa'ya gemilerle gönderilmiştir.Daha sonra kırmızı türleri de ortaya çıkmıştır.Önceleri insanlar tarafından zehirli olduğuna inanılarak yenmesede,1900 lü yıllardan sonra yavaş yavaş tüketilmeye başlandı ve bu giderek arttı.


Perla F1 Kumluca'da büyük ilgi gördü
Fiser'in ürettiği Perla F1 domates çeşidi, 2007 yılı içinde Kumluca halinde büyük ilgi gördü.

Kazak Müsteşar FİSER'i ziyaret etti

Sera Günleri 'Bu Toprağın Sesi'ne konu oldu
Fiser'in organize ettiği 'Sera Günleri' TRT 3'de yayınlanan, 'Bu Toprağın Sesi' programına konu oldu.
Haberlerin tümü için TIKLAYINIZ
FİSER Haberler
ANA SAYFA       |       GALERİ        |        HAKKIMIZDA     |        İLETİŞİM
BAHÇEDE  DOMATES YETİŞTİRİCİLİĞİ


YETİŞTİRME İSTEKLERİ:

İklim isteği: Domates ılık ve sıcak iklimlerden hoşlanır. Güneşli sıcak iklimlerde meyveleri şekerce zengin, renkleri koyu ve olgun olurlar. Yaz mevsimi serin ve çok bulutlu yerlerde tam olgunlaşamazlar.10 °C nin altında gelişimi yavaş olmakla birlikte,fidelerin sahaya dikiminde bölgede don ihtimali bulunan günlerin tamamen bitmiş olması gerekir. Domatesler en iyi gelişimlerini 15-28 o C arasındaki sıcaklıklarda gösterirler. 30 oC' nin üzerinde ve 10 °C 'nin altındaki sıcaklıklar da bitki gelişmesi devam eder fakat çiçeklerde döllenmede problemler olabilir.Çiçekler dökülüp, çekirdeksiz ve küçük meyveler meydana gelebilir.Gece-gündüz sıcaklıkları arasındaki farkın 15 °C civarında olması olgunlaşmış meyvelerde lezzeti arttırmakla birlikte, daha fazla olması hem meyve bağlamayı olumsuz yönde etkilerken hem de olgunlaşmakta olan meyvelerde kızarmayı geciktirebilir ve çatlamalara da sebebiyet verebilir.


Toprak isteği: Domates seçici olmamakla beraber süzek, humus ve organik maddece zengin, su tutma kabiliyeti iyi, tınlı topraklardan  hoşlanır.Kumlu-tınlı topraklarda erkencilik gösterir. Killi ağır topraklarda bitki gelişmesi daha yavaş ancak bitki sürekli olarak gelişip yeni sürgünler meydana getirdiğinden verim daha yüksek olur.Domates pH 5.5-7 olan topraklarda daha iyi yetişir.


Ekim Nöbeti: Temel prensip olarak aynı alanda art arda domates veya aynı familyadan olan biber ve patlıcanın yetiştiriciliğinin yapılması hastalık kontrolleri ve topraktaki besin maddelerinin tek yönlü tüketimiyle ilgili problemler oluşturmasına rağmen gerekli kültürel tedbirlerin alınması ve toprak gübrelemesinin yapılmasıyla bu problemler ortadan kaldırılabilir.


YETİŞTİRME ŞEKLİ:


Toprak Hazırlığı ve Taban Gübrelemesi:

Domates yetiştiriciliğine önce toprak hazırlığı ile başlanır. Sonbaharda  çiftlik gübresi  toprağa verildikten sonra derin toprak işlemesi yapılır. Toprak kesekli olarak bırakılır. Mümkünse ilkbaharda tekrar  sürülür. Daha sonra toprak düzeltilerek dikime hazır hale getirilir.Bu mümkün değilse iyice ayrışmış çiftlik gübresi *(15 kg./1 m2) ve 15.15.15 * (100 gr./1 m2) oranındaki kimyevi gübre karıştırılarak toprağa verilmeli ve toprak iyice işlenmelidir.



Domates fidelerinin tarlaya dikiminde dikkat edilecek hususlar;

* Fidelerin toprağa dikimi, donlar geçtikten sonra yapılmalı,
*Toprağın tavlı olmasına dikkat edilmeli bunun için dikimden birkaç gün önce işlenmiş  ve dikime hazır hale getirilmiş toprak hafifçe sulanmalıdır.
*Fideler toprağa dikilmeden önce mutlaka sulanmalı,
*Fideler kökboğazlarından değil,yaprağa yakın yerlerinden tutulmalı,
* Domates yetiştiriciliğinde sıra arası ve sıra üzeri bırakılacak aralıklar çeşidin sırık veya yer çeşidi oluşuna, büyüme ve yayılma kuvvetine ve ayrıca toprak şartlarına  göre de değişir. Genel olarak sıra araları yer domateslerinde 80-125 cm, sırık çeşitlerinde 80-120 cm, sıra üzeri mesafeler ise yer çeşitlerinde 60 cm, sırık  çeşitlerinde ise 50 cm olarak bırakılmalıdır. Yetiştiriciler fideleri tercihen kuzey-güney istikametinde hazırlanan setlerin üzerine dikmelidir.  
* Dikim sabahın erken saatlerinde veya akşam serinliğinde yapılmalıdır. Sıcak saatlerde dikim yapılmamalıdır.

*Dikimde fidelerin ilk(kotiledon) yapraklarının toprak üstünde kalmasına dikkat edilmeli ve fide kök boğazı en fazla 1 cm. olacak şekilde toprakla hafifçe sıkıştırılmadan örtülmelidir ve bütün dikim işlemlerinden sonra hafifce can suyu verilmelidir.

 



Çapalama: Genel olarak bitki köklerine zarar vermemek ve mümkün olduğu kadar bitki aralarında gezmemek için çapalama işlemi yapılmamalıdır.Eğer yabancı ot kontrolü için yolma işlemi yapılamıyorsa hafif bir çapalama yapılabilir.

 


Sulama: Sulama karık veya damla sulama yöntemi ile yapılabilir.İmkan dahilinde avantajlarından ötürü damla sulama yöntemi tercih edilmelidir. Domates yetiştiriciliğinde sulamaya çok dikkat etmek gerekir. Dikimden sonraki ilk dönemlerde fazlaca sulamanın yapılması,tembel kök oluşumuna ve obur bitki gelişimine sebebiyet verir.Bu sebeple dikimden itibaren ilk birkaç gün sulama yapılmamalıdır ve daha sonra ilk salkımdaki meyve fındık meyvesi büyüklüğüne gelene kadar çok az bir sulama yapılmalıdır.Bu dönemden itibaren yavaş yavaş sulama miktarı arttırılmalıdır ve bitki ilk hasat zamanına kadar geçen bu süre içerisinde hem bitkinin büyümesi hemde havaların ısınmasıyla birlikte daha çok suya ihtiyaç duyar.İlk salkımlarda olgunlaşma için renk değişimi başladığı andan itibaren su miktarı azaltılmalıdır.Bu meyvelerin olgunlaşmasını ve daha lezzetli bir hale gelmesini sağlar.Bu dönemde fazlaca su vermek olgun meyveleri yumuşatırken,olgunlaşmamış yeşil iri meyvelerin çatlamasına sebebiyet verebilir. Sulama tercihen sabah erken saatlerde veya  akşam saatlerde yapılmalıdır.Sulamanın toprak yüzeyinde bitki gövdesinden en az 30 cm. uzağından yapılması ve hiçbir şekilde bitki aksamına temas ettirilmemesi gerekir.


Sırığa Alma: Sırık domatesi yetiştiriciliğinde en çok kullanılan yöntemdir Bu amaçla tercihen kamış yada ağaç aksamlı 2 m uzunluğunda düzgün dallar hazırlanır. Bitkiler yaklaşık 20-25 cm. boya ulaştığında bitkinin  10 cm kadar uzağına gelecek şekilde herek toprağa sıkıca sokulur. Bitkinin dip kısmından itibaren 2. ve 3. yaprağın dibinden sağlam yumuşak bir pamuk ipliği ile ? şeklinde bağlanır. Bağlama işi bitkiler boylandıkça 30-35 cm'de bir tekrarlanır.


Sırık Domateslerde Budama: Sırığa  alınmış bitkilerde budama yapmak lüzumludur.Çünkü bu yapılmaz ise sırık domates bitkisi boylanmayıp,yeni sürgünler verdikçe çalı bitkisi formunu alırlar ve neticede bitkiden ürün alınamaz. Budama koltuk alma ve uç alma olmak üzere iki şekilde uygulanır.En önemli budama koltuk alma budama işlemidir.


Koltuk Alma Budaması: Domateslerde bitki gövdesi ile ana yaprakların birleştiği  koltuk denilen kısımlardan uzayan sürgünlerin alınmasına koltuk alma denir.Bu işlem sürgün henüz çok küçük iken yapılmalı ve bu sayede mümkün olan en küçük yara açılmalıdır.Bu işlem sayesinde domates bitkisi tek bir ana dal üzerine bindirilerek yukarıya doğru bitkinin gelişimi sağlanır.


Uç Alma Budaması: Bitkilerin istenilen boya ulaşmalarıyla birlikte,büyüme noktalarının alınarak budanmasıdır.Genel olarak bitki 6. ve 7. çiçek salkımına ulaştığında hasat zamanıda yaklaşmış dönemdedir bu yüzden uç sürgün buması yapılmalıdır.Bu işlem bırakılması istenen son salkımın iki yaprak üstünden bitkinin tepe sürgününün koparılması suretiyle yapılır.


OLGUNLUK VE HASAT



Hasat sırasında dikkat edilecek hususlar:
  • Tarla yaşken hiçbir zaman hasat yapılmamalıdır.
  • Hasatta sıralar arasında mümkün olduğu kadar az gezilmelidir.
  • Tarla hasattan sonra hemen sulanmalı ve hırpalanan bitkinin kendisini çabucak toparlaması sağlanmalıdır.
    
      

HASTALIK ve ZARARLILAR


Domates bitkisinde birçok hastalık oluşabilmekte isede,daha çok görülebilenler şunlardır:
Mildiyö
Karaleke
Külleme



Mineral ve vitamin kaynağı 100 gramında 19 kalori bulunan domates, doyurucu etkisi nedeniyle özellikle diyet programlarının vazgeçilmez sebzelerinden biridir. Çok zengin bir içeriğe sahip. A ve C vitaminleri, mineral tuzlar özellikle de potasyum, kalsiyum, fosfor ve sodyum deposudur.Ayrıca domateste, likopen denilen ve bazı kanser türlerinin önlenmesinde yardımcı olduğu düşünülen önemli bir antioksidant  madde vardır. Araştırmalar, likopenin pişirilen domateste ısı nedeniyle daha etkili bir hale geldiği ve  vücudumuzun daha kolay yararlanacağı bir yapıya dönüştüğünü gösteriyor.

Antioksidanların hastalıklara karşı savunma sistemini harekete geçirip güçlenmesini sağlayan özellikleri vardır. Antioksidanlar, vücut hücrelerinin enerji temini için oksijeni yakarken oluşan serbest radikalleri etkisiz hale getirirler. Serbest radikaller denen maddeler hücrelere zarar verip yaşlanmayı hızlandırdığı gibi bazı kanserler ve kalp damar hastalıkları için risk oluştururlar.. Yine antioksidanlar, bağışıklık sisteminin sağlıklı kalmasında, kanser ve başka bazı hastalık risklerinin azalmasında yardımcı olabilir.*


DOMATES ÇEŞİTLERİ:
  
   Kullanım alanlarına göre:

1-Sofralık
2-Sanayilik olmak üzere iki gruba,

    Morfolojik durumlarına göre:

1-Bodur-yer
2-Sırık çeşitler
3-Yarısırık çeşitler olmak üzere üç gruba

Yetiştirme alanlarına  göre:   

1-Açık sahada
2-Turfanda (örtüaltı seralarda) olmak üzere iki gruba ayrılır.

  Salkım domates 
Cherry (kiraz)
domates
Tekli domates